Maureen Tardjopawiro

Biografie

Auteur: Marvin Sutherland

Maureen Tardjopawiro was liefdevol, levendig en onvergetelijk. Met haar brede glimlach, twinkelende ogen en aanstekelijke plezier bracht ze licht in elke ruimte.  Tegelijk was ze scherp, fel en onwrikbaar wanneer het ging om één fundamentele waarheid: iedereen mocht volledig zichzelf zijn. Vrouw. Kind. Homo.

Jong, moedig en haar tijd vooruit

1980. Maureen Tardjopawiro (1961) staat als 19 jarige Javaans-Surinaamse vrouw voor klassen vol middelbare scholieren. Het was een tijd waarin homoseksualiteit nog zelden openlijk en veilig werd besproken. Zeker niet voor een groep pubers die vooral stoer wilden overkomen. 

De jongens in de klas wilden indruk maken. Op elkaar, op de meisjes, op hun vrienden.  Macho was de norm. Als je hier van afweek werd je middelpunt van grapjes, afwijzing , harde woorden of nog erger: uitsluiting. De term lhbtqia+ moest nog uitgevonden worden. Er was weinig taal, weinig erkenning, weinig begrip.

Juist daar stapte Maureen naar voren. Ze gaf voorlichting over homoseksualiteit, met lef, helderheid en warmte. Nabij. Niet prekend, of verwijten en oordelend. Maar begripvol: om ogen te openen. 

Zacht van hart, sterk van ruggengraat

Wie Maureen kende, herinnert zich haar levenslust. Ze hield van uitgaan, dansen, lachen en genieten. Ze genoot volop van het leven vieren met heel haar hart. Zij was warm en licht. Ze had iets zachts, iets liefdevols, iets vanzelfsprekend verbindends.

Maar vergis je niet. Achter die zachtheid zat een ijzersterke ruggengraat.

Als het ging om haar werk, haar studie of de dingen die haar diep raakten, werd Maureen bloedserieus. Dan was ze doelgericht, scherp en daadkrachtig. Ze kon begripvol luisteren, maar ook glashelder zeggen waar het op staat.

Vooral wanneer het ging om vrouwen, homoseksuelen en mensen die niet vrijuit konden zijn wie ze waren, kwam haar strijdlust onmiddellijk naar boven.

SUHO-Vrouwen

In 1980 richten Lionel Jokhoe en Max Lievendag SUHO op, de eerste organisatie voor lhbtq+-personen van kleur in Nederland. Een jaar na de oprichting van SUHO wordt SUHO-vrouwen in het leven geroepen. Tieneke Sumter en Maureen Tardjopawiro schreven in de SUHO-krant:

‘Wij (dat zijn Tieneke en Maureen) zouden graag zien dat binnen de SUHO de vrouwen ook actiever worden. Zoals de zaken nu staan, wordt de SUHO bijna geheel gerund door mannen. Daar, vinden wij, moet verandering in komen.’

De vrouwen kaarten aan dat het niet alleen over homofobie en racisme binnen de witte dominante en Surinaamse cultuur moet gaan, maar ook over seksisme. Daarna volgen speciale thema- en discussieavonden, vrouwenbijeenkomsten en feesten.

Maureen zette zich in de Surinaamse gemeenschap in voor homoseksuelen in een tijd waarin het woord “boeler” een zwaar kwetsend scheldwoord was. Dat woord droeg schaamte, uitsluiting en vernedering in zich. Maureen weigerde mee te bewegen met die schaamte. Zij koos ervoor om mensen juist recht in de ogen te kijken en hun waardigheid centraal te zetten. Haar boodschap was eenvoudig en krachtig: je bent niet minder omdat je anders bent. Je hoeft jezelf niet kleiner te maken om erbij te horen. Je mag bestaan. 100% zijn zoals je bent. Don’t mess with this lady. Niet omdat ze hard wilde zijn, maar omdat haar liefde stevig was.

De kracht van haar voormoeders

De strijdlust van Maureen kwam niet uit het niets. Die had wortels. In haar familie leefden vrouwen hét voorbeeld om je eigen pad te kiezen, als je omgeving je het moeilijk maakte. Haar Javaanse oma wilde danseres worden, tegen de verwachtingen van de familie in. Dansen werd niet altijd gezien als iets hoogwaardigs of passend. Toch volg ze haar hart. Dat voorbeeld van eigenheid, moed en zelfliefde werkte door.

Ook Maureens moeder was een belangrijke krachtbron. Als alleenstaande moeder voedde zij drie kinderen op. Toen Maureen’s schooladvies voor de huishoudschool (mbo) uitviel, legde haar moeder zich daar niet zomaar bij neer. Ze geloofde in haar dochter. 

Maureen maakte dat vertrouwen waar. Met doorzettingsvermogen en ambitie ging zij verder. Van havo naar hbo en uiteindelijk naar de universiteit, waar ze als psycholoog afstudeerde. Al moest zij avondschool volgen om wiskunde en statistiek te leren.

Haar dochter Tiga prentte ze in: wij vrouwen hebben mannen niet nodig: we kunnen voor onszelf zorgen.” Diezelfde drive nam zij mee in haar activistische werk. Haar drive: laat niemand jou vertellen dat je wat je wél of niet kan, laat niemands mening je minder waard doen voelen over jezelf.

Voorlichting; (zelf-) liefde & kracht

Maureen zette zich in voor de rechten en waardigheid van lhbtq+-personen, in het bijzonder binnen de Surinaamse gemeenschap. Ze gaf voorlichtingsbijeenkomsten, werkte mee aan weekenden, conferenties en ontmoetingen, en voerde gesprekken die vaak spannend, gevoelig of ongemakkelijk waren.

Haar activisme was persoonlijk. Het ging over families. Over eettafels. Over geloof, cultuur, schaamte, trots en liefde. Over jongeren die bang waren om afgewezen te worden. Over ouders die geen begrip of woorden hadden als hun kind uit de kast kwam.  Over Surinaamse gemeenschappen die moesten leren dat de homoseksuele liefde geen bedreiging of schande is, maar een menselijke, dagelijkse  werkelijkheid.

Maureen wist dat verandering niet ontstaat door alleen maar hard te roepen. Verandering vraagt aanwezigheid. Geduld. Humor. Herhaling. En soms ook confrontatie. Zij kon die dingen combineren. Ze bracht zachtheid waar mensen verhard waren geraakt, en scherpte waar mensen wegkeken.

Haar doel was helder: dat lhbtq+-personen écht zichzelf mochten zijn. Niet half. Niet alleen buiten de gemeenschap. Niet alleen achter gesloten deuren. Maar zichtbaar, waardig en vrij, ook binnen de Surinaamse gemeenschap.

Liefdevol strijden tot het einde

De laatste zeven jaar van haar leven kreeg Maureen te maken met MSA, multiple systeem atrofie. Een progressieve neurologische ziekte die steeds meer lichaamsfuncties aantast. Je armen, benen, lichaam handen. Je stem. Voor iemand die zo levendig, expressief en bewegelijk was, moet dat een immens zware weg zijn geweest. Toch bleef Maureen zichzelf. Liefdevol. Waardig. Stoïcijns. Met een glimlach op haar gezicht en vuur in haar ogen.

Een buurvrouw zei eens tegen haar: “Ik vind je zo moedig.”

Maureen antwoordde: “Ik ben dankbaar, gelukkig en blij met wat ik wél heb.”

Dat antwoord zegt veel. Zelfs toen haar lichaam haar steeds meer in de steek liet, bleef zij kijken naar wat er nog wél was. Naar liefde. Naar nabijheid. Naar waardigheid. Naar hét leven.

Op het laatst kon zij haar armen, benen en lichaam nauwelijks nog bewegen. Slikken en kauwen werden moeilijk. Toch gaf ze haar neuroloog consequent  haar kwaliteit van leven een 9, als zij daarnaar vroeg. Haar geest, haar liefde en haar levenskracht weigerde meet te gaan met haar afnemende lichaamsfuncties. Maureen gaf niet op. Ze bleef aanwezig. Strijdend, liefdevol en waardig. Een echte Love Warrior.

Een liefdevolle strijder voor het recht jezelf te mogen zijn

Maureen Tardjopawiro verdient een plek in de herinnering als een van de moedige voorvechters voor lhbtq+-personen binnen de Surinaamse gemeenschap. Samen met mensen als Lionel Jokhoe, Tieneke Sumter en andere pioniers van wie de namen nog aangevuld kunnen worden, hielp zij ruimte maken waar eerst stilte, schaamte of afwijzing was.

Haar nalatenschap leeft voort in iedereen die vandaag vrijer kan ademen. In jongeren die woorden vinden voor wie ze zijn. In families die leren luisteren. In gemeenschappen die langzaam ruimdenkend en inlevender worden. In activisten die begrijpen dat strijd niet zonder liefde hoeft te zijn.

Maureen liet zien dat zachtheid geen zwakte is. Dat vreugde een vorm van verzet kan zijn. Dat een glimlach en een rechte rug samen kunnen gaan. En dat één mens, met moed, warmte en overtuiging, een deur kan openen waar anderen later doorheen lopen.

Haar leven zegt ons: wees niet bang voor je licht. Wees niet bang voor je waarheid. En wees vooral niet bang om op te staan voor de waardigheid van een ander.

Dat is de kracht van Maureen. Dat is haar Walk of Pride.