Herculine Barbin
zij/haar1838 – 1868
De Franse Herculine Barbin beschreef in haar memoires haar intersekse ervaringen. Het verhaal van haar leven, dood en nalatenschap zijn nog steeds fundamenteel voor de intersekse beweging in de strijd voor destigmatisering.

= 768) $dispatch('lightbox-open', { src: 'https://walkofpride.amsterdam/wp-content/uploads/2025/11/Herculine-Barbin1.jpg', alt: 'Herculine Barbin1' })" width="345" height="542" />Fotocredits
“Herculine Barbin”
Jaartal: Onbekend
Bron: The Legacy Project
Fotograaf: Onbekend
Boekomslag “Herculine Barbin dite Alexina B.”
Jaartal: 1978
Collectie: IHLIA LGBTI Heritage
Auteur: Michel Foucault
De Franse Herculine Barbin beschreef in haar memoires haar intersekse ervaringen. Het verhaal van haar leven, dood en nalatenschap zijn nog steeds fundamenteel voor de intersekse beweging in de strijd voor destigmatisering.
Biografie
Auteur: Tom Johnston
Herculine Adélaïde Barbin werd in 1838 geboren als kind van verarmde ouders op het platteland in het westen van Frankrijk. Nadat haar vader het gezin had verlaten, werd Alexina, zoals Barbin zou worden genoemd, tot haar zevende door haar moeder opgevoed. Dankzij de vrijgevigheid van een bevriende familie kon Barbin daarna haar intrek nemen in een plaatselijk klooster en naar de meisjesschool gaan die door de nonnen werd geleid. Haar aanleg voor leren bleef niet onopgemerkt. Op twaalfjarige leeftijd werd ze naar een grotere kostschool voor meisjes gestuurd. Gedurende haar hele schooltijd leefde ze uitsluitend tussen meisjes en vrouwen, en iedereen beschouwde haar als een van hen.
Toen ze in de puberteit kwam, merkte ze echter dat haar lichaam er anders uitzag dan dat van de anderen. Ze kreeg nauwelijks borsten en na een eerste, hoopgevend geval van menstrueel bloedverlies werd ze nooit meer ongesteld. Haar stem werd lager en schor en op haar bovenlip en wangen en op haar armen en benen begonnen donkere haren te groeien.
Als ik naar mijn lichaam keek, voelde ik een vreemde verwarring. Het leek niet op de lichamen van de andere meisjes, en toch kon ik niet zeggen wat er anders aan was.
Om gênante situaties te vermijden, zorgde ze ervoor dat ze zich niet baadde of zelfs maar uitkleedde in het bijzijn van de andere jonge vrouwen op school. Haar leraren en medeleerlingen merkten deze kenmerken wel op, maar afgezien van een enkele plagerij beschouwde en behandelde iedereen haar als een jonge vrouw, niet wezenlijk anders dan de meisjes om haar heen.
Nadat ze haar opleiding had afgerond, werd ze als lerares aangenomen op een andere kostschool voor meisjes in de streek. Een van de dochters van de directrice, Sara, die eveneens lesgaf op de school en wier kamer naast die van Barbin lag, won met een kus onmiddellijk haar vertrouwen. De vriendschap tussen Barbin en Sara ontwikkelde zich tot een hartstochtelijke relatie die een jaar duurde voordat er een einde aan kwam. De gevoelens die Barbin voor Sara koesterde, waren intens, maar brachten haar ook in verwarring. Ze besefte dat een relatie tussen twee vrouwen onaanvaardbaar was in de maatschappij waarin ze leefden.
In 1860, toen Barbin 21 was, veranderde alles abrupt. Haar gezondheid ging achteruit, maar ze had het steeds vermeden een arts te bezoeken. Ze wilde geen aandacht vestigen op haar lichaam. Toen de pijn in haar buik ondraaglijk was geworden, werd ze eerst door de ene arts en vervolgens door een andere onderzocht. De oorzaak van haar pijn bleek een zaadbal te zijn die nooit was ingedaald en in haar lies was blijven zitten. In werkelijkheid was ze intersekse, maar de artsen meenden dat het noodzakelijk was haar ‘ware geslacht’ vast te stellen, een geslacht dat binnen het door de medische wetenschap opgelegde binaire stelsel slechts mannelijk of vrouwelijk kon zijn. Uiteindelijk besloten ze voor haar dat ze in wezen een man was.
Het oordeel van de artsen betekende het einde van het leven zoals ze het tot dan toe had gekend. Ze werd gedwongen de school en haar vertrouwde bestaan tussen andere jonge vrouwen achter zich te laten, onder wie Sara, degene op wie haar liefde en verlangen waren gericht. Er waren ook juridische gevolgen. Ze werd officieel voortaan als man geregistreerd en kreeg een mannennaam toegewezen: Abel. Ze kon niet langer de persoon zijn die ze tot dan toe was geweest; de medische en juridische autoriteiten hadden bepaald dat ze die persoon in feite nooit was geweest. Zowel haar gevoelsleven als haar seksualiteit als vrouw die zich tot andere vrouwen aangetrokken voelde, werden daarmee uitgewist.
Voortaan zou ze als man door het leven moeten gaan: mannenkleren dragen, lopen, praten en met anderen omgaan als een man. Barbin verhuisde naar Parijs, vond een kantoorbaan waarmee ze nauwelijks in haar levensonderhoud kon voorzien en woonde alleen op een tochtige zolderkamer. Haar zo veelbelovende toekomst als onderwijzeres verdampte en maakte plaats voor een leven dat werd gekenmerkt door angst, eenzaamheid, armoede en wanhoop.
Op 25-jarige leeftijd begon Barbin haar memoires te schrijven, waarin ze zichzelf consequent aanduidde met de androgyne naam Camille. Wanneer ze over haar leven vóór haar officiële herclassificatie als man schreef, gebruikte ze vrouwelijke voornaamwoorden voor zichzelf; voor de periode erna gebruikte ze mannelijke.
Ik ben vijfentwintig jaar oud en hoewel ik nog jong ben, nader ik zonder enige twijfel het uur van mijn dood. Ik heb veel geleden, en ik heb alleen geleden! Alleen! Door iedereen verlaten! Er was voor mij geen plaats bestemd in deze wereld die mij verstootte, die mij had vervloekt. Geen levend wezen zou delen in dit immense verdriet dat zich van mij meester maakte toen ik mijn kindertijd achter mij liet, op die leeftijd waarop alles mooi is, omdat alles jong is en de toekomst nog licht.
Nadat ze haar eigen verhaal had voltooid, maakte ze een einde aan haar leven. Ze was 29 jaar oud. Na haar dood werd autopsie verricht, verschenen er studies en werden haar memoires uiteindelijk in een archief opgeborgen. Het verhaal van Barbin kwam in 1978 opnieuw in de openbaarheid, nadat de Franse filosoof Michel Foucault haar memoires in 1976 had ontdekt in de archieven van de Franse dienst voor de volksgezondheid. Hij publiceerde ze, samen met enkele andere documenten die de nodige context boden, als casestudy ter ondersteuning van zijn eigen, tamelijk controversiële theorieën over de menselijke seksualiteit.
Herculine Barbin werd tijdens haar leven de mogelijkheid ontnomen haar eigen werkelijkheid te leven, maar haar verslag van wat ze doormaakte, herinnert ons eraan dat intersekse personen zelf moeten kunnen bepalen hoe zij hun leven, hun seksualiteit en hun plaats in de wereld ervaren. Haar hartverscheurende memoires maken haar tot een monumentale figuur binnen de interseksebeweging, die de strijd tegen stigmatisering voortzet. Barbins geboortedag, 3 november, wordt wereldwijd herdacht als de jaarlijkse Intersex Day of Remembrance.
Literatuur en bronnen
Barbin, Herculine. Herculine Barbin: Being the Recently Discovered Memoirs of a Nineteenth-Century French Hermaphrodite (ingeleid door Michel Foucault; vertaald door Richard McDougall), 1980.
Kroonenberg, Yvonne. ‘Een eenzame hermafrodiet legt zijn of haar hoofd bij de kolenkachel’, in Het Parool, 25 september 1982.
‘Ongelukkige werd man’, in De Volkskrant, 26 mei 1982, p. 13.
‘Zomaarwatvrouwelijkheid’, in Vrij Nederland, 11 oktober 1980, p. 11.