Rik Henning

Biografie

Auteur: Dewi Vrenegoor (met dank aan Alex Bakker)

Omstreeks 1935 komt Rik Henning ter wereld als kind van een ongehuwde moeder. Hoewel artsen bij de geboorte constateren dat Henning zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken heeft, wordt zoals bij veel personen met intersekse kenmerken in die tijd, gekozen om Henning als meisje op te voeden. Als jong kind was Henning eenzaam. Hij werd grootgebracht bij pleegouders, met wie hij een goede band had. Toch wisten zij zich niet helemaal raad met hem. Ze stuurden hem naar een meisjeskostschool en later verschillende rijks-observatie-inrichtingen. 

Toen ik nog jong was voelde ik me meer thuis bij jongens dan bij meisjes. Ik speelde ook liever, met jongens. Mooie kleren spraken me niet aan. Maar dat is eigenlijk niets abnormaals. Er zijn meer meisjes zo.

Een medische zoektocht

Op zijn zestiende kwam Henning in korte tijd veel gewicht aan. Binnen tien jaar woog hij zelfs 154 kilo. Dat kwam door hormonale schommelingen, maar daar was geen oog voor. Door zijn toegenomen omvang kreeg hij het steeds moelijker met zichzelf. Hij vertrok naar Engeland om daar zijn studie Heilpedagogie af te maken en te werken met kinderen met een beperking. 

In Engeland komt hij erachter dat hij zich tot vrouwen aangetrokken voelt. Omdat hij toen nog als dan nog als vrouw leefde, plakt Henning even het label ‘lesbisch’ op zichzelf. 

Pas later begreep ik dat er iets totaal anders dan lesbisch-zijn in het geding was. Ik hield niet als vrouw van een vrouw. Ik hield als man van een vrouw.

Na een jarenlange zoektocht naar medische hulp om af te vallen kwam Henning bij de Nederlandse hormoonarts Otto de Vaal uit. Toen die hem testosteron voorschreef, viel Henning tientallen kilo’s af. Dat was voor hem een openbaring: door het testosteron werd zijn lichaam ineens mannelijker, wat hem goed beviel. Daardoor realiseerde hij zich dat hij in wezen een man was. 

Zichtbaarheid

Zichtbaarheid van trans personen in de media was in die tijd summier. Van zelf-representatie was bijkans geen sprake. Er werd gesproken óver deze mensen, vaak op een sensationele manier die negatieve stereotypen en vooroordelen in de hand speelden. Ook werd er vaak met een medische blik naar deze mensen gekeken, als zijnde een medische afwijking. 

Trans mannen, zoals Henning, zag je vrijwel niet in de media. Waar trans vrouwen vanaf 1952 Christine Jorgensen als openlijk rolmodel hadden, ontbrak zo’n rolmodel voor trans mannen geheel. De eerste ‘openlijke’ genderaanpassende operatie in Nederland vond plaats in 1959 en betrof een verder anoniem gebleven (Duitse) transman. 

Rik Henning koos er wél voor om als transman uit te komen. In 1971 was te gast in het TV programma Een Klein Uur U van Koos Postema. He was daar samen met zijn hormoonarts, Otto de Vaal, die een baanbrekend boek Man of vrouw? Dilemma van de transseksuele mens had geschreven. De Vaal schreef over zijn inzichten als behandelaar van dertig trans vrouwen en vier trans mannen, onder wie Henning. Dit wakkerde de media-aandacht rond het thema aan. De Vaal was ook een van de oprichters van de Genderstichting. Dat deed hij samen met advocaat Frans van der Reijt, die meerdere transgender cliënten had, inclusief Henning.

Een kloppende geslachtsregistratie

Met dank aan een team van de medische faculteit in Rotterdam durfde Henning de strijd om zijn mannelijke identiteit wettelijk erkend te krijgen aan. Na een paar jaar procederen in de rechtbank van Breda was het hem eind 1972 eindelijk gelukt om zijn geboorteakte te wijzigen.  Henning, 38 jaar oud, was voor de wet voortaan officieel man. Hij was de eerste transman in Nederland van wie de geslachtsregistratie klopte.

Om dit voor elkaar te krijgen, maakten zijn advocaten gebruik van het zogenoemde ‘misslagartikel’ (nu art. 1:24 Burgerlijk Wetboek), waarmee een fout in de geboorteakte kon worden verbeterd. Van der Reijt voerde begin jaren ’70 tientallen van dit soort zaken, die in veel gevallen ‘uit coulance’ werden toegekend. 

In 1975 verbood de Hoge Raad het gebruik van dit artikel om de geslachtsregistratie van transgender personen te wijzigen. Een commissie zou vervolgens onderzoeken of een speciaal artikel voor transgender personen opgesteld zou moeten worden. Het duurde tien jaar voordat in 1985 de zogenoemde Transgenderwet (1:28 BW) er kwam. In de tussentijd kon men geen geslachtswijzing aanvragen. Intersekse personen kunnen nog steeds een beroep op artikel 1:24 BW doen.

Ik zelf ben nu eindelijk bevrijd van mijn rechteloos sociaal-maatschappelijk bestaan. Ik kan nu als normaal erkend mens verder leven. Maar die paar honderd anderen? Wat moeten zij?

Voorlichting

Zijn ervaringen inspireerde Henning om zelf actief voorlichting te geven. In 1973 publiceert het COC samen met de NVSH een boekje over hem: Noem me maar Rik. De boodschap die Henning met zijn openheid wilde geven:

Door de informatie, die ik heb kunnen geven hoop ik, dat men zal begrijpen, dat niet alleen een operatie van primair belang is, maar dat de terugkomst in de maatschappij een grotere ‘operatie’ is. Men dient te beseffen, dat een operatie enkele uren kan duren, waarbij de patiënt onder narcose is, maar dat de terugkomst in de maatschappij niet onder narcose geschiedt. De transseksueel zal steeds met de harde werkelijkheid worden geconfronteerd.

Hennings zag de noodzaak voor sociale opvang en voor psychische begeleiding, en daar wilde hij aandacht voor vragen. Wat hem vooral opviel in zijn contacten met andere transgender personen (vooral trans vrouwen) was het psychisch leed. Hij werd er sceptisch door en twijfelde zelfs of er in sommige gevallen niet te snel aan geslachtsaanpassende behandelingen werd begonnen. 

Hennings besluit om als trans man zichtbaar te zijn heeft wel voor velen een positief effect gehad. Nadat een moeder uit een klein Westfries dorpje zijn televisie-interview had gezien, nam ze contact op met De Telegraaf. Ze had een negenjarige kind dat als meisje geboren was maar dat zich een jongen voelde. In een reportage over dit gezin citeerde een journalist van dezelfde krant de moeder: 

Want misschien zijn er in Nederland nog meer kinderen zoals ons kind en weten de ouders er geen raad mee. (…) Ik ben bereid deze ouders, als ze dat willen, met raad te helpen.’

De moedige keuze van Rik Henning om als trans man zichtbaar te zijn, heeft anderen geholpen hetzelfde te doen.

Citaten komen uit  Sluysmans, C. ‘De lijdensweg van de vrouw, die man werd,’ De Telegraaf, 13 januari 1973.