Skip to content
36

Marielle Franco

zij/haar

1979 – 2018

Marielle Franco trad in 2016 als eerste biseksuele vrouw en als eerste Zwarte vrouw toe tot de gemeenteraad van Rio de Janeiro. In die rol zette zij zich in voor wetten tegen gendergeweld en voor sociale gelijkheid.

Lees meer
Marielle Franco Midia Ninja 2016
2018 03 15 Ato por Marielle Franco 078 Romerito Pontes 25971913747 Marielle Franco em agosto de 2016 Midia Ninja

Fotocredits

“Marielle Franco”
Jaartal: 2016
Collectie: Publieke domein
Fotograaf: Mídia Ninja

“Marielle Franco spreekt het publiek toe”
Jaartal: 2016
Collectie: Publieke domein
Fotograaf: Mídia Ninja

“Demonstratie voor Marielle Franco”
Jaartal: 2018
Collectie: Publieke domein
Fotograaf: Romerito Pontes

Biografie

Marielle Franco werd op 27 juli 1979 geboren en groeide op in Maré, een uitgestrekt complex van favela’s (sloppenwijken) in het noorden van Rio de Janeiro. Haar familie leefde er, net als de overwegend zwarte bevolking en bewoners van gemengde afkomst, in armoede en had te maken met discriminatie. Regelmatig kwam het tot gewelddadige confrontaties tussen drugsbendes en de politie of door de staat gesteunde paramilitaire groeperingen, waardoor het leven in de wijk bijzonder gevaarlijk was. Tijdens Marielles jeugd moesten scholen regelmatig sluiten vanwege geweldsuitbarstingen en schietpartijen, waarbij soms doden op straat achterbleven.

Marielle had nog maar enkele jaren onderwijs gevolgd toen ze op elfjarige leeftijd ging werken om haar moeder te helpen de eindjes aan elkaar te knopen. In 1998, op haar negentiende, werd ze zelf moeder. Ze voedde haar dochter alleen op en werkte ondertussen voor het minimumloon op een kleuterschool. In 2000 begon ze aan een vooropleiding die haar toegang moest geven tot de universiteit. Twee jaar later kreeg ze een studiebeurs voor de Pauselijke Katholieke Universiteit van Rio de Janeiro, waar ze sociale wetenschappen studeerde. Daarna behaalde ze aan de Federale Universiteit Fluminense een master in bestuurskunde.

Marielles leven in de favela bepaalde niet alleen de richting van haar studie, maar ook die van haar latere politieke werk. Voor haar masterscriptie onderzocht ze het overheidsprogramma waarmee de autoriteiten de favela’s uit handen van de bendes probeerden te krijgen. Luciana Boiteux, hoogleraar strafrecht en criminologie aan de Federale Universiteit van Rio de Janeiro, zei over haar:

Ze keek vanuit een intersectioneel perspectief, waarin gender, ras en klasse met elkaar verbonden zijn en niet los van elkaar kunnen worden gezien.

De dood van een goede vriendin in 2000 bracht Marielle ertoe zich actief in te zetten voor de mensenrechten. Haar vriendin was getroffen door een verdwaalde kogel tijdens een vuurgevecht tussen bendes en de politie. Uiteindelijk sloot Marielle zich aan bij de PSOL (Partij voor Socialisme en Vrijheid), een afsplitsing van de Braziliaanse Arbeiderspartij. In 2007 organiseerde ze in Maré, de favela waar ze woonde, de eerste bijeenkomst van de PSOL en hielp ze bij de coördinatie van de parlementaire commissie voor de verdediging van de mensenrechten en het burgerschap in Rio. Ook werkte ze voor maatschappelijke organisaties als de Brazil Foundation en het Maré Center for Solidarity Studies and Action. Ze kwam op voor de rechten van de armste bewoners van de favela’s, onder wie veel zwarte vrouwen en lhbtiqa+’ers, en streed tegen systemisch racisme. Ook sprak ze zich fel uit tegen het geweld en de buitengerechtelijke executies waarmee het optreden van politie en veiligheidstroepen in de favela’s regelmatig gepaard ging.

In 2004, toen ze 24 was, kreeg Marielle een relatie met Mônica Tereza Benício, die 18 was toen ze elkaar leerden kennen. Voor allebei was het de eerste keer dat ze een relatie met een vrouw hadden. De afwijzende reacties van hun families en van de samenleving in het algemeen drukten zwaar op hun relatie. Toch gingen ze in 2017 samenwonen, samen met Marielles toen 18-jarige dochter. Ze waren van plan eind 2018 te trouwen.

In 2016 stelde Marielle zich kandidaat voor de gemeenteraad van Rio de Janeiro. Ze werd met overtuigende cijfers gekozen: van de ruim 1.500 kandidaten behaalde ze het op vier na hoogste aantal stemmen. Ze was de eerste zwarte biseksuele vrouw die voor een dergelijke functie werd gekozen. Sterker nog, van de 51 gemeenteraadsleden was zij de enige zwarte vrouw, terwijl meer dan de helft van de Braziliaanse bevolking zwart of van gemengde afkomst is. Ook haar eigen staf bestond voor een groot deel uit jonge zwarte vrouwen en telde de eerste trans vrouw die als medewerker van een gemeenteraadslid in Rio werkte.

Als gemeenteraadslid streed Franco tegen geweld tegen vrouwen en kwam ze op voor reproductieve rechten en de rechten van favelabewoners. Samen met het Lesbisch Front van Rio de Janeiro diende ze in augustus 2017 een voorstel in om een Dag van de Zichtbaarheid van Lesbische Vrouwen in Rio de Janeiro in te stellen. Het voorstel werd nipt verworpen. Ondertussen bleef haar populariteit groeien en maakte ze snel naam in de politiek. De PSOL had haar gevraagd om zich bij de verkiezingen van oktober 2018 namens de partij kandidaat te stellen voor het vicegouverneurschap van de staat Rio de Janeiro.

Begin maart 2018 werd Marielle een van de vooraanstaande leden van een gemeenteraadscommissie die toezicht moest houden op de militaire interventie van de federale regering in Rio de Janeiro. De regering had het leger naar delen van de stad gestuurd om er politietaken uit te voeren, maar de militairen werden onvoldoende ter verantwoording geroepen voor hun optreden. Alleen al in de maand daarvoor waren honderd mensen om het leven gekomen. Franco verzette zich fel tegen zowel de militaire interventie als de recente bezuinigingen op sociale voorzieningen waarvan zoveel mensen afhankelijk waren. Ze zag beide als een bedreiging voor de democratie. ‘De politiestaat is gericht op de onderdrukking en beheersing van de armen,’ schreef ze. Later twitterde ze: ‘Hoeveel mensen moeten er nog sterven voordat deze oorlog voorbij is?’

Op 14 maart 2018 nam Marielle deel aan de rondetafeldiscussie ‘Young Black Women Moving [Power] Structures’ (‘Jonge zwarte vrouwen brengen [machts]structuren in beweging’). Daar citeerde ze Audre Lorde: ‘Ik ben niet vrij zolang een andere vrouw gevangen zit, ook al zijn haar ketenen anders dan de mijne.’

Nog geen twee uur nadat ze de bijeenkomst had verlaten, reed Marielle met haar persvoorlichter en chauffeur naar huis toen er plotseling een andere auto naast hen kwam rijden. Vanuit de auto werd het vuur geopend. Marielle en haar chauffeur, Anderson Pedro Gomes, werden doodgeschoten. Haar persvoorlichter, die naast haar op de achterbank zat, raakte gewond maar overleefde de aanslag. Al snel bleek dat de munitie waarmee Franco was vermoord speciaal was vervaardigd voor gebruik door de federale politie. Het zou bijna zes jaar duren voordat haar moordenaars werden veroordeeld.

In heel Brazilië gingen mensen de straat op om Marielle Franco te herdenken en tegen haar moord te protesteren. Ook in verschillende steden elders ter wereld vonden demonstraties plaats. Ngo’s als Amnesty International en Human Rights Watch veroordeelden de moord in officiële verklaringen. De dag na haar dood beschreef haar vriend Glenn Greenwald, een Amerikaanse journalist en de echtgenoot van David Miranda, die net als Marielle lid was van de PSOL en als lhbtiqa+’er in de gemeenteraad zat, welke invloed zij inmiddels op de Braziliaanse politiek had. Hij sprak over ‘haar onvermoeibare en moedige strijd tegen de meest wetteloze politiebataljons, haar verzet tegen militaire interventie en, bedreigender dan wat ook, haar groeiende macht als zwarte homoseksuele vrouw uit de favela, die geen deel wilde worden van de Braziliaanse machtsstructuur, maar die juist wilde ondermijnen.’

Haar vrouw Mônica zette Marielles strijd voor sociale rechtvaardigheid voort en werd in 2020 gekozen in de gemeenteraad van Rio de Janeiro. In 2022 benoemde de Braziliaanse president Lula Marielles zus tot minister van Raciale Gelijkheid. Het Marielle Franco Instituut, opgericht in 2020, wil ‘zwarte vrouwen, lhbtiqa+’ers en mensen uit gemarginaliseerde gemeenschappen inspireren, met elkaar verbinden en versterken, zodat zij de structuren van de samenleving blijven uitdagen in hun streven naar een rechtvaardigere en gelijkwaardigere wereld’.

Als openlijk biseksuele vrouw die streed voor de rechten van zwarte vrouwen, de lhbtiqa+-gemeenschap en de arme bevolking van de favela’s van Rio, groeide Marielle Franco uit tot een inspiratiebron voor mensen over de hele wereld. Haar politieke voorbeeld heeft honderden zwarte, queer en in favela’s opgegroeide Braziliaanse vrouwen ertoe gebracht zich zelf verkiesbaar te stellen.Deze pagina is onder constructie

Literatuur en bronnen

Carneiro, Julia. “Marielle Franco: Vivacious fighter shaped by the favela” op bbc.com/news, 2018.

Molinuevo, Luis. “Marielle Franco” op Women in Latin America.commons.gc.cuny.edu, 2021.

Oliveira, Anastácia Flora (vert. door Evelin Rodrigues) “Marielle Franco’s Legacy Spread Around The World: An interview with Diane Mendes, Director of Strategies at the Marielle Franco Institute” op blackwomenradicals.com, [s.d.].

Sullivan, Zoe, “The Life and Death of a Dangerous Woman,” op nextcity.org, 2018.

“Marielle Franco, HRD” op Frontlinedefenders.org, 2018.

“Marielle Franco: Brazilian Human Rights Activist” op weteachnyc.org, [s.d.].

Secret Link