Betty Paërl

Biografie

Auteur: Fleur Gähler

De tovertuin van Betty Paërl

Ergens ver weg, diep verscholen op een verboden plek in de stad ligt de tovertuin van een travestiet. De tuin is alleen toegankelijk voor een bijzonder mens met wiskundige precisie, en wie daar niet over beschikt zal er nooit komen. Precies daar, op die plek, begint het verhaal van Betty Paërl. Het is haar eigen verhaal, waarmee ze in 1981 deelnam aan een verhalenwedstrijd van het NRC, waarin lezers gevraagd werd hun utopie te ontwerpen. De jury verdeelde de 223 inzendingen in verschillende categorieën, uiteenlopend van een mogelijke prijswinnaar tot brandhout. Er werd veelal geschreven over utopieën waar inwoners met een opgeruimd karakter wonen en leven in een prettig klimaat waar het enkel regent in de nacht, als de mensen slapen. En vrijwel iedereen was het erover eens dat de ideale bestuursvorm in het paradijs een democratie moest zijn.

Maar in ‘Een tovertuin van een travestiet’ van Betty Paërl gaat het niet over het eeuwige leven of zonnige dagen. Nee, Betty schrijft over de visuele prikkeling in de spiegel van het pikante vrouwelijk ondergoed. Ze schrijft over half doorschijnende onderjurken, zwart glanzende bekouste benen en blanke ronde dijen met zwarte jarretelles en frivole rouches. Haar inzending wint geen prijs, maar verdient volgens NRC wel bijzondere aandacht.

Van Babylonische tempelhoer tot paradijskuiken

Werd Betty in die tovertuin als het ware geboren? Jaren eerder, in het Amsterdam van de jaren dertig, kwam de kleine Paërl al ter wereld. En als haar ouders voor ze naar bed gingen nog even bij het wiegje stonden te kijken en hun diep slapende pasgeborene een aai over de bol gaven, dachten ze toen al, daar ligt ons paradijskuiken?

Naar eigen zeggen werd ze als hoer in de wieg gelegd. Als ze een vorig leven had gehad, dan was ze een Babylonische tempelhoer geweest, verkondigt ze trots in ‘De Waarheid’ van 7 juli 1984. Een decennium eerder had je haar dat nog niet horen zeggen. De weg naar commerciële SM-meesteres en lesbische transseksueel was lang en hobbelig geweest.

De transitie van een communistisch wiskundige

Betty studeert wiskunde, trouwt op haar tweeëntwintigste met Hetty van Driel en in 1962 krijgen ze een zoon. In 1968 promoveert ze waarna ze als universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam gaat werken. Samen met Hetty verzet ze zich tegen onrecht. Ze is betrokken bij provo en noemt zichzelf communist. Met Hetty maakt ze deel uit van het Suriname Comité en ze publiceren het boek Klassenstrijd. Ook reizen ze in 1973 drie maanden door Suriname om documentairefilms te maken.

Ondertussen is ze bezig met haar eigen innerlijke strijd. Al jaren leeft ze een leven als Verborgen trans persoon. Op een gegeven moment gaat het niet meer. In alles voelt ze dat ze vrouw is.

“Ik heb mijn hele leven aan travestie gedaan, maar ik had toen nog niet de behoefte me helemaal als vrouw te gedragen. In de tijd dat ik mij losmaakte van mijn vrouw, werd ik me ervan bewust dat ik van seksueel getinte optredens hield. Ik ging naar cabarets in de buurt van het Rembrandtplein en kocht een pruik. Mijn ervaring als prostituee in het bordeel was een euforische sensatie. De eerste keer dat je merkt dat je partner, al was dat dan een hoerenloper, je als vrouw accepteert. Door het gevoel dat ik als vrouw werd benaderd, kwam er een boeket aan emoties los. Het was niet alleen seksueel maar ook emotioneel. Het raakte aan alles.”
[Uit een ongepubliceerd interview met N. Pauline uit 2013]

In 1980 is het zover, ze gaat in transitie. De wachtlijsten zijn lang, er is niet veel veranderd. Daarom gaat ze naar Londen om geopereerd te worden. In het ‘Vrije Volk’ in 1987 legt ze uit: “Van mijn tiende tot mijn veertigste heb ik me keer op keer kapot geschaamd. Elke keer als in gezelschap homofilie of travestie ter sprake kwam, trilde ik van de zenuwen. Als je dat hebt overwonnen, plus het gedoe rond die operatie, kun je alles aan en durf je alles te zeggen.”

Haar huwelijk overleeft de transitie niet. Het valt tegen, de sociale acceptatie in haar linkse kringen. Maar Betty heeft zich lang genoeg schuilgehouden. Ze heeft haar tovertuin vrij toegankelijk gemaakt en is niet meer van plan te zwijgen. In de tijd dat ze zich losmaakt van haar vrouw, wordt haar interesse in SM gewekt, van het een kwam het ander.

Hang naar exactheid

Onverbloemd schrijft ze over sadomasochisme en haar ervaringen als sekswerker. In ‘De Waarheid’ van april 1984 reageert ze op een stuk van Gaby van der Mee, die zei dat sadomasochisme helemaal niet zo bevrijdend is als veel feministen doen voorkomen.

“Natúúrlijk is iedere seksuele geaardheid bevrijdend zodra je jezelf losmaakt van loodzware taboes en maatschappelijke traditionele normen.” Want, zo beweert ze, zolang twee mensen vrijwillig besluiten een bepaalde vorm van seks te beleven, zonder daar anderen schade aan te doen, dan is alles in orde. Ze besluit het stuk met klare taal. SM-vrouwen wensen volgens Betty Paërl niet betutteld te worden door het vanillefeminisme.

In het maandblad voor politiek en seksualiteit ‘De Prothese’ vult ze de achterpagina met dildo’s en vibratorcursussen, lustschommels en onkuisheidsgordels. Maar ook op het publieke net laat Betty van haar horen. In het emancipatieprogramma Rok en Rol met Loes Luca gaf Betty Paërl uitleg over verschillende soorten dildo’s op de markt, met en zonder trilelementen. “In de wiskunde is alles exact en dat geldt ook een beetje voor seks. Het is ontzettend makkelijk om verhullend over seks te praten. Meestal worden van die dooie woorden gebruikt, woorden waarbij je je niks kan voorstellen. Gemeenschap ofzo. Juist door mijn hang naar exactheid, kan ik seks heel concreet benaderen. Dildo’s bijvoorbeeld, die noem ik gewoon bij naam.”

PPP versus VVV

Die openheid wordt haar niet altijd in dank afgenomen. Maar Betty schroomt niet te reageren op deze PPP, ‘puriteinse prietpraat.’ Met VVV, ‘vrouwvriendelijke vrijmoedigheid’, legt ze je even simpel uit welke maat dildo het beste past als dat ze opstaat voor meer zichtbaarheid voor seksuele minderheidsgroepen. Zo gaat transseksualiteit misschien over een zeer kleine minderheidsgroep, maar is het volgens haar toch nauw verbonden met een groter probleem: namelijk dat ‘van de vrouwelijkheid in de man en de onvrede die ook vele mannen hebben met de hun opgelegde maatschappelijke rol als man.’ Ook in dat opzicht verschillen de jaren tachtig niet veel met de huidige havermelktijd.

Als je ooit het geluk hebt de tovertuin te betreden, kijk dan eens naar de hemel. Grote kans dat daar een paradijsvogel vliegt.