Skip to content
49

Nelson Debrot

hij/hem

1946 – 1996

De op Curaçao geboren kunstenaar Nelson Debrot creëerde bewustwording over gender en seksualiteit binnen de Antilliaanse community. Samen met zijn ‘Freedom Birds’ was hij een icoon van het Rotterdamse Zomercarnaval.

Lees meer
Nelson Debrot

Fotocredits

“Nelson Debrot”
Jaartal: 1982
Collectie: IHLIA LGBTI Heritage
Fotograaf: Onbekend

Biografie

Auteur: Tom Johnston (met bijzondere dank aan Glenn Helberg en Dewi Vrenegoor)

Nelson Debrot werd in 1946 geboren in Willemstad, Curaçao. Als kind woonde hij in Otrabanda, een van de belangrijkste historische wijken van de stad. De familie Debrot was een oude familie van Bonaire en Curaçao. Door hun gemengde zwarte en witte afkomst bevonden zij zich in een maatschappelijke tussenlaag tussen de Europese elite en de afstammelingen van tot slaaf gemaakte Afrikanen, en zij onderhielden contacten met beide groepen.

In 1962, toen Nelson nog een jonge tiener was, werd Nicolaas ‘Cola’ Debrot (1902-1981) – een lid van de bredere familie Debrot – als de eerste op de Antillen geboren gouverneur van de Nederlandse Antillen benoemd. Cola Debrot was arts, jurist en diplomaat, maar had ook naam gemaakt als schrijver. Zijn roman Mijn zuster de negerin (1935), waarin hij de rassenverhoudingen op de Nederlandse Antillen verkent, wordt beschouwd als het grondleggende werk van de Antilliaans-Nederlandse literatuur. Cola Debrots ambtstermijn als gouverneur (1962-1970) viel samen met Nelsons vormende jaren van late adolescentie.

Horizon verbreden

Na zijn middelbareschooldiploma in 1964 te hebben behaald, ging Nelson elektrotechniek studeren aan een technische opleiding. Hij was zowel creatief als sociaal en energiek. Als oudere tiener gaf hij regelmatig goochelvoorstellingen, maar hij stond ook bekend als een drijvende kracht binnen de jeugdcultuur van Curaçao. Toen hij in juli 1967 meehielp bij de organisatie van een ‘Psychedelic Be-In’, prees de plaatselijke krant Amigoe di Curaçao vooral Nelsons bijdrage, terwijl zij tegelijkertijd zijn aanstaande vertrek van Curaçao betreurde: ‘Maar Nelson Debrot gaat morgen voor Curacao verloren; dan vertrekt hij naar Nederland voor verdere studie.” Het was destijds niet ongebruikelijk dat succesvolle studenten van de Nederlandse Antillen een beurs kregen om hun opleiding in Nederland voort te zetten. Nelson ging naar Nederland om zijn horizon te verbreden en het leven te leiden waarvan hij voelde dat het voor hem was weggelegd.

Na zijn aankomst in Nederland in 1967 vond hij al snel gelijkgestemden die de maatschappelijke veranderingen van die jaren niet alleen vierden, maar ook hielpen vormgeven. Hij verkende en omarmde zijn homoseksualiteit, maar eveneens zijn identiteit als Antilliaan. Voor hem waren de culturele bewegingen voor  homoemancipatie en zwarte bewustwording van de late jaren zestig en vroege jaren zeventig twee varianten van dezelfde strijd tegen onderdrukking.

Dat inzicht vormde de aanleiding voor het onderwerp van zijn afstudeerscriptie aan de Rotterdamse Sociale Academie. Voor deze scriptie analyseerde hij de opvattingen over homoseksualiteit onder Antillianen in Nederland en op de Nederlandse Antillen. Meer specifiek richtte hij zich op de begrippen machismo en maagdelijkheid, maar ook op maricu (een Papiamentse scheldterm voor een seksueel passieve man) en machoro (een aanduiding voor een mannelijke of butch vrouw). Volgens Nelson: ‘Binnen het Antilliaanse machismo bestaat er voor de brede laag van bevolking geen scheiding tussen homo en hetero, er wordt alleen tussen man- en vrouw-rollen verschil gemaakt.” Hij signaleerde bovendien een belangrijk cultureel verschil tussen Nederland en de Antillen dat gevolgen zou hebben voor de homo-emancipatie op de eilanden:

In Nederland ligt het accent op homoseksualiteit, terwijl op de Antillen de nadruk meer ligt op het vrouwengedrag van  mannen. Je wordt beoordeeld op het feit of je je als man of als vrouw gedraagt, niet op homo of hetero zijn. En wel juist bij die bevolkingsgroepen waar de klappen vallen, en niet zozeer bij de bovenlaag die zich meer ‘Europees’ of ‘Amerikaans’ oriënteert. Als je over ‘homo’s’ op de Antillen praat, moet je eigenlijk het hele begrip ‘homo’ gewoon vergeten. En een mannelijk-vrouwelijk-bril opzetten. […] Je kunt er dus niet van uitgaan dat de homo-hetero-indeling de enige ware is. […] Wil men aan emancipatie doen, dan zal men beide systemen moeten respekteren met de verschillende belangen die behartigd moeten worden.

Zijn scriptie behandelde eveneens homofobie en maricu-fobie, discriminatie van homo’s en maricu’s, en bood een beknopt overzicht van de geschiedenis van homo- en maricu-organisaties op de Antillen. Daarnaast bevatte zij een omvangrijk autobiografisch gedeelte waarin zijn eigen homoseksualiteit centraal stond.

Zomercarnaval

Als openlijk homoseksuele man van Antilliaanse afkomst vond Nelson Debrot een uitlaatklep voor zijn creativiteit en zijn talent om gemeenschappen op te bouwen in het Antilliaanse Zomercarnaval, dat in 1982 en 1983 door studenten uit Curaçao en Aruba in Utrecht werd georganiseerd. De optocht verhuisde in 1984 naar Rotterdam, waar zij meer dan 30.000 bezoekers trok. Sindsdien is het evenement uitgegroeid tot een van de grote jaarlijkse festiviteiten van Rotterdam, met soms wel een miljoen toeschouwers. In de loop der tijd werd het bereik ervan verbreed tot onder meer groepen met banden met Suriname en Kaapverdië. In 2023 werd het Rotterdamse Zomercarnaval opgenomen op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid van UNESCO.

Nelson was de drijvende kracht achter de Freedom Birds, een groep dansers en muzikanten die in de edities van het Zomercarnaval van 1988 en 1989 de prijs voor de mooiste kostuums won. Hij ontwierp spectaculaire maar goedkope kostuums van afgedankte materialen. In zijn woning bracht hij mensen bijeen, zette hen aan het werk en bouwde tegelijkertijd aan een gemeenschap. Iedereen droeg zijn of haar eigen culturele verhaal bij. Daarmee hielp hij de zichtbaarheid én levensvatbaarheid van de queergemeenschap binnen de Antilliaanse diaspora in Nederland te normaliseren.

Zoals Glenn Helberg, een van de leden van Freedom Birds, de groep en Nelson’s invloed daarop omschreef:

Wij waren queer en beleefden onze homoseksualiteit ten volle. Als Nelson was blijven leven, hadden wij onze emancipatiestrijd misschien veel bewuster kunnen voortzetten.

Nelson Debrot overleed in 1996 in Rotterdam.

Literatuur en bronnen

Breukelaar, Jan.  ‘Antillen: macho of maricu’, in Sek, 1982 (3), p. 7.

Debrot, Nelson. ‘Maricu’: Emancipatie Antilliaanse homosexualiteit (eindscriptie, Sociale Akademie Rotterdam), 1980.

Kagie, Rudie. ‘Machismo Antiyano (2) De angst voor de tussenvorm’, in NRC Handelsblad, 19 mei 1981.

Neelissen, Bernedette. ‘Een tropische festijn van 1500 meter’, in Het vrije volk: democratisch-socialistisch dagblad(Rotterdam), 4 augustus 1988, p. 10.

‘Geslaagden aan UTS’, in Amigoe di Curacao [Willemstad], 17 juli 1967, p. 5.

‘“Het gaat hier vooral om de vingervlugheid.” Goochlaar Tom Presti houdt vooral van het fijnere werk’, in Amigoe di Curacao [Willemstad], 9 mei 1992, p. 9.

‘Materiaal voor “be-in”,’ in Amigoe di Curacao [Willemstad], 25 juli 1967, p. 5.

Secret Link