Edgar Cairo

Biografie

Op 7 mei 1948  wordt Edgar Cairo in Paramaribo, Suriname, geboren. Hier groeit hij op in een gezin dat oorspronkelijk uit de Para komt, een district in Suriname waar de sporen van de slavernij nog diep voelbaar zijn. Zijn voorouders waren tot slaafgemaakten die werkten op de plantages. De winticultuur, de animistische traditie van Afro-Surinamers, maakte levendig onderdeel uit van zijn opvoeding.

Studeren in Nederland

In 1968 vertrok hij naar Amsterdam om Nederlands en Literatuurwetenschap te studeren aan de Universiteit van Amsterdam. Hier verdiept hij zich in de geschiedenis van de slavernij, Afrikaanse culturen en de kracht van orale tradities.

Tijdens zijn studententijd raakt hij betrokken bij de de Amsterdamse Studenten Werkgroep Homoseksualiteit (ASWH), die in 1968 werd opgericht om actie te voeren tegen het discriminerende artikel 248bis van het Wetboek van Strafrecht. Een jaar later veranderde de werkgroep zijn naam in Amsterdamse Jongeren Aktiegroepen Homoseksualiteit (AJAH). Als AJAH-betrokkene was Cairo op 21 januari 1969 ook aanwezig bij het eerste publieke homoprotest in Nederland op het Binnenhof om te protesteren tegen het wetsartikel.

Taalvirtuoos

In 1969 debuteert Cairo met Temekoe, een novelle in het Sranantongo, de omgangstaal van Suriname. Later bracht hij het werk uit in het Surinaams-Nederlands, een taal die hij zelf verder ontwikkelde tot wat later ‘Cairojaans’ wordt genoemd. Deze unieke stijl is een mix van Nederlands, Surinaamse uitdrukkingen, spreekwoorden (odo) en klanknabootsingen. Voor Cairo was taal niet alleen een middel om verhalen te vertellen, maar ook een daad van verzet. Zijn taalgebruik was een manier om een ruimte te creëren waarin minderheden trots konden zijn op hun eigen stem.

In het literaire oeuvre van Cairo zijn slechts enkele nadrukkelijke verwijzingen naar homoseksualiteit of biseksualiteit te vinden. Zoals hij stelt: ‘Goddank komt homoseksualiteit niet in al mijn boeken voor, dat zou ik eenzijdig vinden.’

Dat Boelgedicht

In 1980 brengt Cairo ‘Dat Boelgedicht’ uit. Hierin schetst hij een scene van een man die zowel met vrouwen als mannen de liefde bedrijft. Cairo voelde zich gezegend met het delen van een seksueel leven met mannen en vrouwen. Genot in overvloed, maar het rijkelijkst voorzien is hij van eenzaamheid: ‘Tussen de liefde en de seks, tussen dat vlees van mij en velen, ben ik met eenzaamheid ruimer bedeeld, dan boelleven of hetero me scheelt.’

Cairo gebruikt het woord boeler om zichzelf en andere homoseksuelen mee aan te duiden. Zijn gebruik van het woord is verrassend, aangezien boeler in het Sranantongo een denigrerend en provocerend woord is voor mannelijke homoseksuelen. Volgens Cairo zit er in boeler een Bijbelse verwijzing, in de zin van ‘gij hebt de aarde geboeleerd’, wat betekent ‘je hebt de aarde geruïneerd’, waarbij er een verband is met de steden Sodom en Gomorra.

Hij legt het nog verder uit: ‘Ik vind homo zo’n typisch westerse term. De term boeler heeft voor mij een Surinaamse smaak. Ook een bijsmaak. Die lost het in zoverre op, dat ik mij in een cultureel kader plaats: West-Indië/Suriname. In dat opzicht vind ik boeler meer op zijn plaats.’

Een eenzaam multitalent

Edgar is de eerste schrijver met een Afro-Surinaamse-achtergrond die een vaste column krijgt in De Volkskrant en De Groene Amsterdammer. Ook schrijft hij een tijdje voor het tijdschrift Homologie. Al schrijvend deelt hij met scherpe en directe humor zijn observaties over het leven als zwarte man in Nederland. Naast zijn literaire werk is Cairo ook een voordrachtskunstenaar. Zijn optredens zijn net zo krachtig als zijn teksten: vol passie, expressie en een diep gevoel voor rechtvaardigheid.

Eind jaren ’80, begin jaren ’90 kampt hij met ernstige psychische problemen. Hij loopt een huurschuld op een raakt een tijd dakloos. Tegelijkertijd begint hij met schilderen en schrijft hij in korte tijd een groot aantal boeken. Maar de chronische psychose maakt uiteindelijk een einde aan zijn schrijven. Schilderen blijft hij.

Blijvend relevant

Edgar Cairo overleed in 2000, maar zijn invloed is onverminderd groot. Hoewel hij bij leven nooit een literaire onderscheiding heeft gekregen, is hij een van de meest opvallende en invloedrijke schrijvers in de Nederlandse literatuur. Als een van de eerste zwarte migrantenschrijvers in Nederland waren zijn boeken, columns en optredens baanbrekend. Cairo gaf een stem aan de ervaringen van zwarte mensen, lang voordat thema’s als racisme, slavernijverleden en identiteit breed in de samenleving werden besproken. Met zijn unieke stem en onversneden meningen blijft hij een icoon voor generaties schrijvers, activisten en lezers. Zo bracht singer-songwriter en auteur Xillan Macrooy in theaterseizoen 2025-2026 een ode aan de luide en kleurrijke stem van Cairo met zijn voorstelling ‘A Coming of (R)age Ritual’.

Dit artikel is deels gebaseerd op een eerder verschenen artikel over Edgar Cairo door Wigbertson Julian Isenia op With Pride, het verhalenplatform van IHLIA LGBTI Heritage.