Audre Lorde

Biografie

Auteur: Andrea Vogelsanger

“It is not our differences that divide us. It is our inability to recognize,accept and celebrate those differences.”

Audre Lorde was een revolutionaire Caraïbisch-Amerikaanse schrijfster, dichteres en intersectioneel feministe avant la lettre, wier werk en activisme de wereld inspireerden. Ze beschreef zichzelf als “Zwarte, lesbische, moeder, strijder, dichter”, een identiteit die ze met trots droeg.

Haar kritiek op de voornamelijk witte, heteroseksuele feministische beweging was scherp: ze wees erop dat de ervaringen van Zwarte en lesbische vrouwen vaak werden genegeerd. Met haar werk maakte ze de zwarte en lesbische vrouwenbeweging zichtbaar en groeide ze uit tot een icoon van de wereldwijde strijd voor rechtvaardigheid.

Jeugd in Harlem

Audrey Geraldine Lorde groeide vanaf haar geboorte in 1934 op in Harlem, New York tijdens de Grote Depressie en de nasleep daarvan. Ze werd opgevoed door Caraïbische immigranten uit Grenada en Barbados. Haar ouders werkten hard en waren emotioneel afstandelijk. Audre was de jongste van drie dochters. Ze was bijziend en sprak pas op vijfjarige leeftijd. Ondanks haar beperking leerde zij zichzelf lezen en begon al op jonge leeftijd te schrijven. Ze ontwikkelde al vroeg een diepe liefde voor poëzie. Ze dacht in poëzie. Omdat ze zich door haar omgeving en strenge opvoeding vaak onbegrepen voelde, begon ze zelf gedichten te schrijven om haar stem te vinden. In Sister Outsider schrijft ze:

“Als ik mezelf niet voor mezelf zou definiëren, zou ik worden vermorzeld in de fantasieën van anderen over mij en levend worden verslonden.”

Ze besloot de -y uit haar naam achterwege te laten, zo werd het háár naam en háár leven.

Zoektocht naar vrijheid en identiteit

Het leven van Audre Lorde stond als jongvolwassen vrouw in de jaren ‘50 en vroege jaren ‘60 in het teken van de zoektocht naar onafhankelijkheid, identiteit en het breken met sociale taboes. Ze weigerde zich te conformeren aan de conservatieve normen van die tijd.

Na haar middelbare school verliet ze het ouderlijk huis en voorzag in haar eigen onderhoud met verschillende banen. In 1954 studeerde ze een jaar aan de National Autonomous University of Mexico, een keerpunt. In een vrijere, intellectuele omgeving omarmde ze voor het eerst volledig haar identiteit als dichter en lesbienne.

Terug in New York

Ze ging verder studeren aan Hunter College, waar ze in 1959 haar bachelordiploma behaalde. Vervolgens stroomde ze door naar Columbia University, waar ze in 1961 haar master in de bibliotheekwetenschappen (Library Science) afrondde. Tijdens haar studietijd dompelde Lorde zich onder in de homosubcultuur van Greenwich Village. Hoewel ze destijds op haar opleidingen haar geaardheid nog verborgen hield, leefde ze in deze progressieve New Yorkse wijk openlijk als lesbienne. In die tijd trouwde ze in 1962 met de homoseksuele Edwin Rollins. Een progressief vriendschappelijk huwelijk waar twee kinderen uit voortkwamen. Rollins en Lorde bleven getrouwd tot 1970.

In de jaren 1960 werkte Lorde als bibliothecaresse, maar ’s avonds schreef en dichtte ze. De maatschappelijke onrust van die tijd – de burgerrechtenbeweging, anti-oorlogsprotesten en de opkomende vrouwenbeweging – inspireerden haar werk.

Het leven als inspiratiebron

In 1968 debuteerde ze officieel met haar dichtbundel The first cities. Haar poëzie werd hiermee opgemerkt binnen de literaire wereld. In datzelfde jaar ontving ze een beurs en werd ze poet-in-residence aan het Tougaloo College in Mississippi, een historisch zwarte universiteit. Hier ontdekte zij haar diepe passie voor het lesgeven. Ook ontmoette ze daar de psychologiehoogleraar Frances Clayton, met wie zij later ruim twintig jaar van haar leven zou doorbrengen. Clayton hielp mee de kinderen op te voeden en steunde Lorde tijdens haar eerste zware gevechten tegen borstkanker.

Na Tougaloo gaf ze les op ‘haar’ Hunters College en John Jay College, waar ze een nieuwe generatie studenten inspireerde met haar vooruitstrevende manier van denken.

Audre Lorde verbond haar carrière en liefdesleven rechtstreeks met haar politieke activisme. Haar relaties vormden haar werk, en haar werk daagde de maatschappij uit om zwarte, lesbische vrouwen een stem te geven. Haar doorbraak kwam met Zami: A New Spelling of My Name (1982) een ‘biomythografie’ die haar leven als Zwarte lesbische vrouw verweefde met fictie en poëzie. Sister Outsider (1984), een bundel essays en lezingen, vestigde haar definitief als een van de meest invloedrijke stemmen van haar generatie.

In 1977 kreeg Lorde de diagnose borstkanker. Haar openhartige verslag hiervan, The Cancer Journals (1980), was revolutionair. Lorde wees de medische normen af en koesterde haar lichaam, ook na een borstamputatie. Toch keerde de kanker in 1984 terug, nu in haar lever. Lorde weigerde zware behandelingen en koos voor alternatieve geneeswijzen. Haar ervaringen beschreef ze in A Burst of Light (1988), dat in 1989 de American Book Award won.

Internationale impact : Berlijn en Amsterdam

In de jaren 1980 verbleef Lorde veel in Berlijn. Hier volgde ze homeopathische therapie en speelde ze een cruciale rol bij het ontstaan van de Afro-Duitse beweging. Ze stimuleerde Zwarte Duitse vrouwen om hun eigen verhalen op te schrijven en zich te organiseren tegen racisme. Dit leidde tot de publicatie van het grensverleggende boek Farbe bekennen (1986) en de oprichting van de zwarte vrouwenbeweging ADEFRA. Haar impact daar is vastgelegd in de bekroonde documentaire Audre Lorde: The Berlin Years 1984 to 1992.

Ondertussen vormde zich een groep van Zwarte, lesbische vrouwen in Amsterdam. Zij waren dusdanig geïnspireerd door het werk van Lorde dat zij de titel van haar boek Sister Outsider aannamen als naam van dit collectief. Hun bijeenkomsten werden georganiseerd door de Surinaams-Nederlandse antropologe Gloria Wekker en de Zuid-Afrikaans Nederlandse duizendpoot Tania Leon. Samen met Tieneke Sumter en Jose Maas (Jose Maas werd later opgevolgd door Joice Spies). Ze richten zij op ‘zwarte vrouwen die van vrouwen houden’ en boden een plek voor hen om met elkaar te praten over de dingen die hen raakten. Sister Outsider was zich er hevig van bewust dat de witte vrouwenbeweging zich namelijk nauwelijks bezighield met vraagstukken over racisme.

Van een gedeelde kennis had de groep vernomen dat Audre Lorde les zou gaan geven over Zwarte vrouwenliteratuur aan de Vrije Universiteit van Berlijn. Enthousiast geraakt door de mogelijkheid om Lorde te ontmoeten, besloot de groep haar uit te nodigen voor een lezing. In 1984 en 1987 kwam ze. Als graag geziene gast van Sister Outsider was ze aanwezig bij boekbesprekingen, interviews en sociale bijeenkomsten van het collectief. Zo ontstond een internationale uitwisseling van kennis en gedachtegoed.

Gamba Adisa, een nieuwe spelling van haar naam

Ondanks haar terminale ziekte bleef Lorde actief. Ze verhuisde naar St. Croix, waar ze samen met haar geliefde Gloria Joseph, een zwarte, feministische academica, haar laatste jaren doorbracht. De twee zielsverwanten vonden elkaar in hun strijd voor maatschappelijke rechtvaardigheid en de gedeelde liefde voor het geschreven woord.

Tijdens een Afrikaanse naamgevingsceremonie op St. Croix nam Audre de naam Gamba Adisa aan: “Zij die haar betekenis duidelijk maakt”. Een naam die haar levenswerk perfect samenvatte. In 1991 werd ze benoemd tot Poet Laureate van New York.

Bijgestaan door haar geliefde overleed Lorde op 17 november 1992, maar haar nalatenschap leeft voort in de vele mensen die zij heeft geïnspireerd en in haar postuum gepubliceerde gedichten The Marvelous Arithmetics of Distance (1993) en The Wind Is Spirit: The Life, Love and Legacy of Audre Lorde (2016), een gedenkboek samengesteld door Joseph.