Stelly Hoeben

Biografie

Auteur: Agnes Goldenbeld met dank aan Anja Hoeben, Renée Schoffelen, An Stalpers, Ineke Duursema, Marian Prins en Jennie Noppers.

Stelly Hoeben werd in 1955 geboren als middelste kind in een arbeidersgezin in Eindhoven. Haar jeugd kende uitdagingen, maar ook warme banden, met name met haar moeder en zus. Ze wilde juf worden en volgde de Pedagogische Academie. In die tijd was de werkloosheid groot en was het niet makkelijk om aan werk te komen. Op de dag dat ze zou beginnen aan haar aanstelling als leerkracht, werd Stelly onverrichter zake naar huis gestuurd, met de mededeling dat de baan zou gaan naar een getrouwde man, voor wie dat belangrijker zou zijn. Bij thuiskomst stond haar moeder haar blij op te wachten met een bos bloemen, om haar te feliciteren. 

Stelly koos vervolgens voor een studie psychologie in Nijmegen. Hier vond ze niet alleen haar professionele roeping als ontwikkelingspsycholoog, maar ook haar plek in de lesbische gemeenschap. Ze leefde er openlijk haar liefde voor vrouwen. Haar vader accepteerde dit niet en uitte dat in harde bewoordingen. Stelly liet zich niet uit het veld slaan en zette zich in voor acceptatie en zichtbaarheid.

De jaren ’80 en ’90 waren een periode waarin lesbische vrouwen voor het eerst zichtbaar werden als autonome, zelfbewuste vrouwen die van vrouwen hielden en hun leven met vrouwen wilden delen. Stelly was midden in deze beweging actief, in een tijd waarin de strijd voor erkenning en acceptatie volop gaande was.

Warm, open en vol humor

Stelly stond bekend om haar warmte, enthousiasme, humor, openheid en haar vermogen om van mensen te houden. Ze had een bijzondere gave om mensen op hun gemak te stellen. In lastige situaties, bijvoorbeeld wanneer in een vergadering emoties hoog opliepen, bleef zij rustig en in verbinding. Ze was bescheiden, geduldig en het omgekeerde van betweterig.

Stelly vond het belangrijk dat het Lesbisch Archief Nijmegen (LAN) niet alleen een plek was voor academische vrouwen, maar voor alle vrouwen, ongeacht achtergrond of klasse. Ze onderhield warme banden met mensen uit de hele roze gemeenschap in Nijmegen, zoals met Pinkeltje, Villa Lila en Brown Blossom. Onder de oprichters van het LAN waren ook vrouwen die doof of hardhorend waren en dus ging Stelly gebarentaal leren.

Stelly was creatief en handig. Origami was een van haar hobby’s. Ook bouwde ze van alles, waaronder de boekenkasten in het LAN en ze knutselde een gedetailleerde maquette van het archief, met alles in de goede verhoudingen. Het LAN stond regelmatig met een kraampje op evenementen zoals de Nijmeegse Potten en Flikkersdag (NPFD) en de Roze Zaterdag. De maquette werd dan ook uitgestald en wanneer er kleine kinderen voorbij liepen vroeg Stelly: ‘Weet jij al wat er in dat laatje zit?’ Waarna ze het minuscule laatje opende en een miniposter tevoorschijn toverde. De verraste gezichten van de kinderen en de soms ongemakkelijke blikken van de ouders, zijn onvergetelijk.

Stelly nam moeilijke dingen serieus, maar kon ze ook relativeren. Iedereen die haar kende zal zich haar gulle, klaterende lach herinneren.

Ruimte voor lesbisch leven

Stelly kende uit eigen ervaring hoe het was om niet geaccepteerd te worden, of het nu ging om familie, werk of de samenleving. Deze ervaringen maakten dat ze zich ervoor inzette om plekken te creëren waar vrouwen zich welkom en veilig konden voelen.

Stelly nam deel aan de Zomeruniversiteit Vrouwenstudies (ZUV) in Amsterdam in juni-juli 1981, waar zij ontdekte dat er in het programma weinig over lesbische onderwerpen te vinden was. Dit terwijl lesbische vrouwen binnen de vrouwenbeweging en tijdens bijvoorbeeld abortusdemonstraties vaak actief waren.

De aanwezige lesbische vrouwen op de ZUV organiseerden vervolgens zelf workshops, waar bleek dat er weinig geschiedschrijving was over het lesbisch bestaan. Al snel ontstond het idee om lesbische archieven op te richten in het hele land, waaronder in Nijmegen. Op 28 mei 1982 werd in Vrouwenhuis Gaotika de eerste vergadering opgericht van een Nijmeegse lesbisch archief. Belangrijk doel was om materiaal te verzamelen en zo te voorkomen dat de levens van lesbische vrouwen nog langer uit de geschiedenis konden worden gewist. 

Stelly’s bijdragen aan de lesbische en feministische beweging in Nijmegen

De bijdragen van de veelzijdige Stelly waren grensverleggend. Als medeoprichter en drijvende kracht van het Lesbisch Archief Nijmegen (LAN) legde ze de basis voor een archief dat de geschiedenis van lesbische vrouwen bewaart en zichtbaar maakt. Het LAN startte met het verzamelen van materiaal in een kamertje bij een medewerkster thuis en opende de deuren in 1985 in Villa Lila. Stelly was niet alleen betrokken bij de opbouw, maar nam ook het voortouw in de digitalisering van de collectie.

Al in een tijd waarin computers nog niet wijdverspreid waren, zag ze de mogelijkheden van digitalisering en het opkomende internet. Met een computer van amper 1GB en het DOS-besturingssysteem wist ze de collectie te organiseren en toegankelijk te maken. Een pioniersrol die haar vooruitstrevende blik toonde.

Bij het tienjarig bestaan in 1995 organiseerde Stelly de eerste openbare tentoonstelling in het Gemeentehuis van Nijmegen, geopend door Wethouder Marja Alofs. Vanwege de hoge waterstanden en de evacuatie van het Rivierenland werd het gemeentehuis een perscentrum en ging de tentoonstelling als achtergrond bij de nieuwsbulletins de hele wereld over.

Voorafgaand aan de oprichting van het LAN was Stelly actief in Vrouwenhuis Gaotika. Ook nam ze deel aan tal van demonstraties, zoals abortusdemonstraties en de Piersonrellen. Ze zat een aantal jaren in het bestuur van Boekhandel De Feeks. Stelly nam het initiatief voor Damessalon Juffrouw Kip en Lena’s Evening en ze organiseerde filmmiddagen onder de naam Lavender Screen, waar lesbische films werden vertoond en besproken. Dit waren bijeenkomsten waar lesbische vrouwen elkaar konden ontmoeten in een ontspannen sfeer. Deze activiteiten bestonden jarenlang en waren een veilige haven voor veel vrouwen.

Vanaf 1987 gaf Stelly colleges bij Lesbische en Homostudies aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, over adolescentie en homoseksualiteit. 

Als ontwikkelingspsycholoog werkte ze o.a. als onderzoeker en methodiekontwikkelaar bij het Diepteproject ‘Sociaal emotionele ontwikkeling van leerlingen in het ZMOK-onderwijs’ aan de KUN. Ze vertaalde het boek Treiteren op school van Dan Olweus, was o.a. co-auteur van Sociaal emotionele ontwikkeling: De vertrouwensrelatie als basis (1992) en was medeontwikkelaar van diagnostisch persoonlijkheidsinstrument de Nijmegen-California-Kinder-Sorteertechniek (NCKS).

Een plotseling afscheid

Stelly overleed plotseling in augustus 1999, aan een hartstilstand, wat een schok teweeg bracht. Op haar graf op Rustoord in Nijmegen staat een beeld van de Nijmeegse beeldhouwer Vera Verkooijen.

Stelly had een aantal diepgewortelde vriendschappen en deelde haar leven eerst met Mariëtte Fikkert en daarna, tot aan haar dood, met Agnes Goldenbeld. Met beiden deelde ze haar toewijding aan de lesbische emancipatie.

Stelly Hoeben heeft een liefdevol fundament achtergelaten voor de lesbische en feministische beweging in Nijmegen en daarbuiten. Haar werk aan het LAN, haar inzet voor zichtbaarheid en haar vermogen om van mensen te houden en te verbinden, maken dat haar aanwezigheid nog altijd voelbaar is.