Aaïcha Bergamin

Biografie

Auteur: Arlo van Lierop

Aaïcha Bergamin werd in 1932 als jongen geboren. Ze had al op jonge leeftijd door dat ze zich niet goed voelde als jongen. Op 17-jarige leeftijd ging ze vaak dansen in de Casablanca in Amsterdam. Ze trok dan de kleren van haar zusje aan. Toen haar moeder haar uiteindelijk in bed betrapte met een Jamaicaanse danser werd ze naar een psychiatrische inrichting in Heiloo gestuurd. De artsen daar namen haar identiteit als transvrouw niet serieus. In plaats daarvan noemden ze haar een ‘homo met een trauma’, en bedachten ze dat een traject van elektroshocktherapie tot haar 21^ste haar zou kunnen genezen.

Tot bloei in Parijs

Aaïcha ontsnapte uit de instelling en vluchtte naar Parijs. De eigenaresse van het hotel waar Aaïcha verbleef, raadde haar aan om naar Madame Arthur te gaan, de eerste cabaretclub in Parijs waar crossdressers optraden, om werk te zoeken als danseres. In 1949 werden ‘travestie shows’ verboden, maar door het nemen van vrouwelijke hormonen konden de performers in Madame Arthur niet meer van crossdressing beschuldigd worden. De vrouwen bij Madame Arthur hebben Aaïcha alles geleerd over het vrouw zijn. Voor Aaïcha was het, net als veel van de dames in de club, uiteindelijk geen performance meer. Ze heeft de make-up nooit meer afgedaan.

“Als je eenmaal weet wat je bent, dan kan je niet meer stoppen.”

Via de zwarte markt konden Aaïcha en haar vriendinnen aan vrouwelijke hormonen komen. Er was echter nog geen medische oplossing voor bepaalde lichaamsdelen die ze wilden verwijderen. Tot er in 1952 groots nieuws kwam vanuit Amerika. Een voormalig militair, Christine Jorgensen, had in Denemarken een succesvolle geslachtsbevestigende operatie gehad. Aaïcha’s wereld stond op z’n kop. “We werden gek in die kleedkamers van de Parijse nachtclub. Er was dus meer mogelijk dan illegale hormonen, meer dan je penis tussen je benen verbergen. We gingen direct uitzoeken hoe wij die operaties ook konden krijgen.”

Amsterdam en de smerissen

Terug in Amsterdam gaat Aaïcha noodgedwongen aan het werk als prostituee. Ook maakte ze zich met enige regelmaat schuldig aan diefstal, waardoor ze vaak in aanraking kwam met de politie. Een gemeentelijke verordening uit de tijd van Napoleon verbood het dragen van ‘kleding van de andere kunne’ in het openbaar, wat de politie aanleiding gaf om met name transvrouwen lastig te vallen. Regelmatig werd Aaïcha opgepakt en moest daarbij haar kleding uittrekken en afstaan. Ze werd naakt weer bij haar voordeur afgeleverd. In een brief die ze vanuit de gevangenis aan haar dokter Otto de Vaal schrijft vertelt ze over de behandeling door de politie, en waarom een operatieve ingreep zo belangrijk voor haar is.

“Bij mijn bezoek aan u hebben wij over die verandering van mijn sekse gesproken door operatieve behandeling. Ik heb toen al verteld dat ik die zo belangrijk vind, omdat ik dan niet meer hoef te prostitueren, en door een gewone werkkring aan de kost kan komen, wat nu niet kan. Ik kom door dit leven wat ik tegen mijn zin leef aldoor in aanraking met justitie die mij een vreemde figuur vinden. Nu hier, in dit huis van duisternis, wordt ik psychisch nog minder. Ik moet hier een oud, vies Manchesterpak dragen, en lijk op een mengeling van Pipo en een schillenboer. Als u eens wist hoe erg dat voor mij is, dat ik zo lelijk en vies en mannelijk er uitzie.”

Eerste generatie trans vrouw

Aaïcha maakte onderdeel uit van de eerste generatie trans vrouwen die naar medische transitie streefden. De tijdsgeest liet acceptatie en een normaal leven aan het begin van haar transitie in de jaren ’50 nog niet toe, waardoor Aaïcha volledig voor zichzelf en haar eigen geluk koos en zich distantieerde van de samenleving. Op een enkele verschijning bij een demonstratie na was ze politiek niet heel actief.

In de jaren ’70 begint echter een andere groep transgender personen te strijden voor erkenning en sociale acceptatie. Zij bieden een petitie aan de Tweede Kamer met het verzoek om de wet aan te passen zodat het geboortegeslacht, en daarmee het wettelijke geslacht in je identiteitsdocumenten, officieel aangepast kan worden. Dit lukte, en een maand later liet ook Aaïcha haar wettelijke geslacht aanpassen. Met haar nieuwe paspoort op zak stapte ze naar de politie. Ze had nu net zoveel rechten als alle andere vrouwen, en ze konden haar niet meer lastigvallen. Daarmee lieten ze haar eindelijk met rust.

Erkenning

Aaïcha heeft hard moeten strijden voor haar geslachtswijziging en operaties. Ze werd als eerste in Amsterdam geopereerd, maar die ingreep moest later in Londen gecorrigeerd worden. Na haar operaties en wettelijke geslachtswijziging volgde eindelijk erkenning in de vorm van een huwelijk: Aaïcha werd de eerste transvrouw in Nederland die in het huwelijksbootje stapte. Ze kon de prostitutie verlaten en bleef actief in het nachtleven als eigenaar van haar eigen nachtclub Bar Oporto, later Madame Arthur, op de Zeedijk.

Tot 1985 was Aaïcha een van de weinigen die haar geslacht wettelijk kon aanpassen. Vanaf dat jaar werd de voorwaarde gesteld dat je voor de aanpassing van je geboorteakte een medische geslachtswijziging en onomkeerbare sterilisatie moest ondergaan. Pas in 2014 werd deze wet afgeschaft. Aaïcha overleed helaas vlak voor de wet werd aangepast, op 31 mei 2014.