Janine Wegman

Biografie

Auteur: Arlo van Lierop
Trigger warning: Deze tekst bespreekt transfobie, discriminatie en uitsluiting

Janine Wegman werd in 1925 in Rotterdam geboren. Haar lichaam laat zich niet indelen in de categorie ‘meisje’ of  ‘jongetje’. Deze tweedeling was de norm en lichamelijke autonomie van het kind geen onderwerp van gesprek. Die medische norm domineert totdat eind jaren ’90 dappere mensen als Bo Laurent een boekje over doen over intersekse ervaringen en de medische praktijken ter discussie stellen.

Bij Janine werd er voor haar gekozen om op te groeien als ‘Rien’. Die keuze paste haar niet en Janine begon zich binnenshuis al vroeg als vrouw te kleden. Nadat ze op 16-jarige leeftijd wordt betrapt met een 7-jarig meisje waar ze ‘aan zat te frunniken’ moet ze naar de psychiatrische inrichting Sint Bavo. Naar eigen zeggen bedoelde ze er niks mee, ze wilde alleen maar ontdekken hoe een vrouw eruit ziet. “Het is het ontdekken wat jij niet hebt, en zij wel.” In Sint Bavo weten ze maar nauwelijks raad met Janine en de straffen zijn hard. Ze houdt er een angst voor mannen aan over.

Janine de Wondervrouw

In de oorlog begint Wegman haar artiestencarrière als goochelaar samen met haar eerste vrouw, Janine, van wie ze de later de naam overneemt. Op het podium verscheen Wegman al in vrouwenkleding als ‘Janine de Wondervrouw’, maar ook in haar privéleven kan ze haar verlangen maar moeilijk onderdrukken. De buurvrouw verspreidt roddels over een dame die stiekem over de vloer komt als Wegman alleen thuis is. Dat is ze natuurlijk zelf, in de kleding van haar vrouw. Het huwelijk strandde, en ook een tweede huwelijk hield geen stand, mede door Janine’s neiging naar het dragen van vrouwelijke kleding.

Er komt uit ieder huwelijk één kind voort, en geen van hen wil nog wat met Janine te maken hebben, waar ze veel verdriet van heeft. Ook haar ouders en oudere broer hebben haar afgezworen. Zelfs op de uitvaart van haar eigen moeder was Janine niet welkom.

“Ik heb van al die teleurstellingen zo’n afknapper gehad, dat het me op ’t laatst allemaal niks meer kon schelen. Het enige wat ik nog wilde, was vrouw zijn. En ’n vrouw begeren.”

Vanaf eind jaren ‘50 krijgt Janine van dokter Otto de Vaal, van de Genderkliniek aan de VU hormoontabletten en gaat ze volledig als vrouw door het leven. Ze heeft hierdoor regelmatig aanvaringen met de politie, die een verbod op ‘vermomd of gemaskerd lopen’ aannamen als manier om travestie te onderdrukken en het met name op Janine gemunt hadden. Na fysieke confrontaties met de politie volgt er een rechtszaak, waar Janine’s verschijning tot ophef leidt.

“Met rood papier kleurde ik mijn lippen. Met drop van het Leger des Heils dat je kreeg in de inrichting maakte ik mijn ogen zwart. Van chocolade zilverpapiertjes draaide ik oorbellen in elkaar. Ze vroegen me of ik mijn vermomming wilde afdoen, maar ik antwoordde dat het geen vermomming was.”

De incidenten met de politie verminderen met de jaren, en Janine ervaart ook op straat meer tolerantie. Nu ze dit punt van sociale acceptatie had bereikt was het tijd voor officiële erkenning. Vanaf de jaren ’70 begon ze te strijden voor een naamsverandering en een ‘V’ in haar paspoort. Die naamsverandering lukte met een rechtszaak, maar de ‘V’ bleek een grotere uitdaging. Meerdere keren verscheen ze op het stadhuis om een ambtenaar te overtuigen haar wettelijke geslacht aan te passen, en om haar argument kracht bij te zetten liet ze haar borsten zien. Bij de  eerste poging kraste een ambtenaar eigenhandig de ‘V’ in haar paspoort, maar dat had geen wettelijke legitimiteit.

In 1995 kreeg ze te horen dat ze pas een ‘V’ kon krijgen als er geldige documenten waren die haar geslachtsverandering konden bewijzen, en die had ze niet. Dus liet ze zich, voor zover dat vanwege haar intersekse conditie nog kon, opereren. Pas in 1996, nadat ze wederom zonder bovenkleding op het stadhuis verscheen en dreigde met zelfmoord, kon de geslachtsaanduiding aangepast worden. Janine is op dat moment 70 jaar. Ze heeft er nog een paar jaar van kunnen genieten.

In 2007 stierf ze op 81-jarige leeftijd nadat ze vier jaar eerder met dementie in Antonius Binnenweg werd opgenomen. Haar ludieke acties op het stadhuis bereikten al die jaren regelmatig de krant, inclusief paginabrede foto’s van Janine met ontbloot bovenlijf bij het loket. De ontknoping mocht echter maar op een kleine vermelding rekenen in het Algemeen Dagblad van 28 mei 1996: “Wegman eindelijk officieel vrouw”.

Paradijsvogel

In een uitzending van Paradijsvogels uit 1992, waarin Janine wederom een poging waagt op het stadhuis, worden voorbijgangers gevraagd of ze Janine Wegman kennen. Iedereen zegt ja. Ze kennen haar van het orgel, als een leuk mens, een topwijf. Janine is dan ook iemand die graag het publiek opzoekt. Het is dan ook makkelijk om haar jarenlange strijd voor erkenning van haar identiteit weg te zetten als provocatie of een publiciteitsstunt, en misschien genoot ze stiekem wel van al die aandacht. Dat neemt echter niet weg dat haar onvermoeibare pogingen voor die ‘V’ in haar paspoort, met alle risico’s van dien, de eerste bouwstenen hebben gelegd voor wat voor trans personen tegenwoordig bijna vanzelfsprekend is geworden. Janine was blij om ‘haar naam eindelijk eer aan te kunnen doen’. Eindelijk kon ze zonder zorgen reizen, een hotelkamer delen met haar man en kon geen enkele agent haar nog wat maken. Iedere trans persoon vandaag de dag weet wat voor enorme betekenis dat heeft, en dat het veel meer is dan een show, zelfs voor een rasartiest als Janine Wegman.